Corticosteroïden veranderen de stofwisseling van natrium, calcium, kalium en glucose ingrijpend. Het aanpassen van wat men eet onder cortisone beperkt zich niet tot “minder zout eten”: elk bijeffect vraagt om een gerichte, meetbare voedingsaanpassing, en soms is dit tegenstrijdig met een ander. Dit artikel vergelijkt de belangrijkste voedingsaspecten die tijdens een behandeling met prednisone of een gelijkwaardig middel in de gaten moeten worden gehouden, waarbij wordt onderscheiden wat onder medisch consensus valt en wat een individuele evaluatie vereist.
Natrium, calcium, kalium: de voedingsdrempels die je moet kennen onder corticosteroïden
| Voedingsstof | Effect van corticosteroïden | Voedingsdoel | Voedingsmiddelen om te verkiezen |
|---|---|---|---|
| Natrium (zout) | Vasthouden van water en zout, risico op hoge bloeddruk | Beperk de inname, vermijd kant-en-klare maaltijden en vleeswaren | Kruiden, verse kruiden, zoutloos brood, verse groenten |
| Calcium | Verhoogde urineverlies, risico op osteoporose | Streef naar ongeveer 1000 tot 1200 mg calcium per dag | Zuivelproducten, broccoli, amandelen, calciumrijk mineraalwater |
| Kalium | Urineverlies, risico op krampen en vermoeidheid | Compenseer door dagelijkse voeding | Banaan, peulvruchten, spinazie, avocado |
| Vitamine D | Verstoorde intestinale opname van calcium | Minimaal 800 IE vitamine D per dag | Vetrijke vis, eidooiers, gematigde zonblootstelling |
| Eiwitten | Spierafbraak (eiwitkatabolisme) | Handhaaf een voldoende eiwitinname bij elke maaltijd | Vlees, vis, eieren, peulvruchten |
| Snelle suikers | Verhoogde bloedsuikerspiegel, risico op diabetes | Beperk geïsoleerde suikers, geef de voorkeur aan complexe koolhydraten | Volkoren zetmeel, groenten, hele vruchten |
Deze tabel vat de belangrijkste punten samen. De prioriteiten variëren echter afhankelijk van de voorgeschreven dosis, de duur van de behandeling en de medische geschiedenis van elke patiënt. Een te strenge dieetrestrictie op meerdere fronten kan andere onevenwichtigheden veroorzaken, een punt dat zelden wordt besproken in de algemene aanbevelingen.
Voor meer informatie over Conseils Cuisine, de site biedt gedetailleerde voorbeeldmenu’s die zijn aangepast aan de corticosteroïdtherapie met concrete recepten.
Dieet arm aan zout onder cortisone: waar de grens zonder risico te leggen
De meest voorkomende instructie bij het starten van een behandeling met corticosteroïden is om zout te verminderen. De redenering is eenvoudig: corticosteroïden bevorderen de retentie van natrium, wat de bloeddruk verhoogt en oedeem veroorzaakt. Het verbannen van chips, borrelhapjes, harde kazen, vleeswaren en gerookte vis is de eerste reflex die door de meeste artsen wordt aanbevolen.
De moeilijkheid doet zich voor wanneer de restrictie te veel wordt. Bij patiënten die hoge doses prednisone gebruiken en al weinig eten, kan een te strikte natriumrestrictie leiden tot hyponatriëmie (abnormaal laag natriumgehalte in het bloed). Dit risico, dat de afgelopen jaren is gedocumenteerd, betreft vooral ouderen of ondervoede personen.
In de praktijk zijn er enkele richtlijnen om natrium te beperken zonder in de tegenovergestelde excessen te vervallen:
- Vervang tafelzout door kruiden, citroen, verse kruiden of gomasio (een mengsel van sesam en laag gedoseerd zout)
- Lees de etiketten: industriële kant-en-klare maaltijden en gewoon brood concentreren een groot deel van de dagelijkse natrium
- Kies voor zoutloos of natriumarm brood, verkrijgbaar bij de bakker of in het dieetvak
- Bewaar minstens één weinig zout zuivelproduct per dag om de calciuminname niet op te offeren in de jacht op zout
De arts of diëtist is het beste geplaatst om een geschikte drempel vast te stellen. Het beperken van zout betekent niet dat het volledig moet worden verwijderd, vooral niet bij langdurige behandelingen of bij aanzienlijke vermoeidheid.
Calcium en vitamine D onder corticosteroïden: systematische of gerichte supplementatie
Het botverlies dat verband houdt met corticosteroïden is een goed bekend bijeffect. Om dit te compenseren, raden gezondheidsartikelen vaak aan om vanaf het begin van de behandeling calcium en vitamine D te suppleren. De aanbevelingen van 2024 van de European Calcified Tissue Society brengen nuance aan: de supplementatie moet een gedocumenteerd tekort aanvullen, niet automatisch zijn.
Bij een persoon die al drie zuivelproducten per dag consumeert, regelmatig broccoli of amandelen eet en een calciumrijk mineraalwater drinkt, kan de voedingsinname voldoende zijn om het doel te bereiken. Omgekeerd zal een persoon met lactose-intolerantie of die zuivelproducten vermijdt bijna zeker een aanvulling nodig hebben.
Vitamine D volgt dezelfde logica. Een bloedtest maakt het mogelijk om het werkelijke niveau te controleren voordat een supplement wordt voorgeschreven. Bij nierinsufficiëntie of een voorgeschiedenis van nierstenen kan een teveel aan gesupplementeerd calcium de situatie verergeren. Deze voorzorgsmaatregel, die in recente Europese aanbevelingen wordt genoemd, wordt zelden vermeld in voedingsgidsen voor het grote publiek.
Eiwitten en spierafbraak: een vaak onderschat aspect
Corticosteroïden versnellen het eiwitkatabolisme, dat wil zeggen de afbraak van spierproteïnen. Bij een behandeling van meerdere weken wordt de spierafbraak zichtbaar en draagt bij aan het gevoel van zwakte. Een voldoende eiwitinname bij elke maaltijd handhaven (vlees, vis, eieren, peulvruchten) helpt dit proces te vertragen.
Patiënten die tegelijkertijd zout, vet en suikers verminderen, eindigen soms met te weinig voedsel in het algemeen. Het risico op ondervoeding bestaat, vooral bij ouderen of bij mensen wiens eetlust al is verminderd door de behandelde ziekte. De gewichtstoename die vaak gepaard gaat met corticosteroïden raakt niet alle patiënten op dezelfde manier: sommigen nemen gewicht toe door waterretentie en vetherverdeling, terwijl ze spiermassa verliezen.
Bloedsuikerspiegel en zoete voedingsmiddelen: aanpassen zonder te veel te beperken
Corticosteroïden verhogen de bloedsuikerspiegel, soms aanzienlijk. Personen die al diabetes hebben of risicofactoren vertonen, moeten hun bloedsuikerspiegel in het begin van de behandeling vaker controleren. Voor anderen zijn de regels vergelijkbaar met die van een klassiek evenwichtig dieet.
Geef de voorkeur aan volkoren zetmeel (volkorenrijst, halfvolkorenpasta, graanbrood) boven snelle suikers om de opname van glucose te vertragen. Het consumeren van een zoet voedingsmiddel aan het einde van de maaltijd in plaats van afzonderlijk beperkt de bloedsuikerpiek. Groenten, rijk aan vezels, helpen ook om de bloedsuikerreactie te verzachten.
Drie porties groenten per dag zijn een minimum onder corticosteroïdtherapie, zowel voor de vezels als voor het kalium en de micronutriënten die ze bieden. Hele vruchten blijven aanbevolen, op voorwaarde dat ze niet worden vervangen door industriële fruitsappen, die veel meer glycemisch zijn.
Wat onder cortisone telt, is niet het toepassen van een uniek en strikt dieet, maar het aanpassen van elk voedingsaspect (zout, calcium, eiwitten, suikers) op basis van de werkelijke situatie. Een evaluatie met een arts of diëtist aan het begin van de behandeling maakt het mogelijk om de prioriteiten te rangschikken en te voorkomen dat een nuttige restrictie op een gebied een onevenwicht op een ander creëert.
